Artykuły metodyczne

Jak indywidualizować pracę na lekcjach języka angielskiego w klasach młodszych szkoły podstawowej?

 bsikorabanasik_male.jpg
 
Dorota Sikora-Banasik

jest nauczycielem i dydaktykiem wczesnoszkolnego nauczania języków obcych. Była założycielem i redaktorem naczelnym czasopisma Poliglota. Edukacja Językowa Dzieci oraz współorganizatorką ogólnopolskich konferencji związanych z tą tematyką. Przez wiele lat tworzyła czasopismo Z angielskim od dziecka. Jest współautorką Europejskiego portfolio językowego dla dzieci od 6 do 10 lat, książki Inteligencje wielorakie na zajęciach języka angielskiego czyli jak skutecznie i ciekawie uczyć dzieci w młodszym wieku szkolnym, przewodników metodycznych do podręczników, takich jak English Adventure oraz autorką licznych materiałów dydaktycznych dla nauczycieli języków obcych.

Jak indywidualizować pracę na lekcjach języka angielskiego w klasach młodszych szkoły podstawowej?
 

Rok szkolny 2009/2010 przyniesie wiele zmian dla nauczycieli i uczniów klas pierwszych szkoły podstawowej. Obok siebie w ławkach zasiądą sześciolatki (jeśli ich rodzice podejmą taką decyzję), które uczęszczały do przedszkola oraz siedmiolatki, aby wspólnie się uczyć według nowej podstawy programowej. Spowoduje to zapewne sytuacje, w których nauczyciel stanie przez zadaniem indywidualizacji kształcenia w grupie nie tylko o różnym poziomie umiejętności językowych oraz zróżnicowanych kanałach percepcji, ale także o różnym stopniu, tempie i rytmie rozwoju w poszczególnych obszarach oraz zróżnicowanej dojrzałości szkolnej. Trudno w tej chwili określić, ilu sześciolatków znajdzie się w klasach pierwszych, ale nauczyciele języka angielskiego powinni uwzględniać potrzeby uczniów zarówno sześcio-, jak i siedmioletnich.

Dodatkowo, w nowej podstawie programowej zachęca się nauczycieli do organizowania pozalekcyjnych form nauki języka, zajęć wyrównawczych oraz do promowania uczniów uzdolnionych i umożliwienia im harmonijnego rozwoju talentów, jakie posiadają, w tym także językowych.

Język obcy został wyodrębniony z całości edukacji wczesnoszkolnej jako samoistny obszar edukacyjny, ale treści nauczania, metody i techniki pracy oraz cele w postaci rozwijania umiejętności kluczowych wciąż będą zintegrowane. Z myślą o tej nowej, będącej wyzwaniem dla nauczycieli (oraz ich uczniów), sytuacji przygotowano materiały edukacyjne, na bazie których idee reformy można wcielać w życie. Wymaga to indywidualizacji nauczania, w toku której uczeń, łagodnie oraz w dostosowanym do swoich możliwości rozwojowych oraz umiejętności tempie, przyswajać będzie język angielski, nie tylko w sposób efektywny, ale i przynoszący mu radość.

Różnorodny poziom językowy uczniów rozpoczynających edukację

Rozpoczynający naukę uczniowie stanowią zespoły nierówne pod względem stopnia rozwoju kompetencji językowych. Zadaniem nauczyciela jest zdiagnozować grupę w czasie tzw. okresu bezpodręcznikowego. Naukę można rozpocząć od pracy z podręcznikiem prostszym (Starter), zawierającym podstawowe wyrażenia, takie jak przywitania i pożegnania, lub od części 1 kursu, w której podstawowe bazowe treści (poznane przez uczniów np. w przedszkolu) są przypominane i rozszerzane.

Trafna diagnoza umiejętności uczniów, a także stopnia ich gotowości do nauki języka eliminuje sytuacje, w których podręcznik jest „za łatwy” i nauczyciel jest zmuszony przygotowywać dużą ilość materiałów rozszerzających treści podręcznikowe lub „za trudny”, z którego realizacją uczniowie mają kłopoty, np. względu na zawyżone wymagania językowe.

 

 FT_ST_TB_s20.jpg   FT_1_TB_s20.jpg
 Footprints Starter, podręcznik, lekcja 1    Footprints 1, podręcznik, lekcja 1
     
Zróżnicowane tempo pracy uczniów

Każde dziecko uczy się najlepiej we własnym tempie. Ponieważ kształcenie wczesnoszkolne jest rozłożonym na trzy lata procesem, na pewno warto trochę odejść od linearnego omawiania materiału z podręcznika, realizowanego tylko i wyłącznie poprzez nauczanie frontalne. Jeżeli jest taka możliwość, w klasie powinien powstać „kącik języka angielskiego”. W miejscu do tego przeznaczonym nauczyciel może umieścić materiały dodatkowe, które np. znajdzie w Folderze nauczyciela do kursu Footprints czy English Adventure. Uczniowie, którzy w toku lekcji szybciej wykonali ćwiczenia z podręcznika, powinni mieć możliwość swobodnego wyboru dodatkowych zadań. Natomiast ci, którzy pracują wolniej, a nauka przychodzi im z większym trudem, mogą być zachęcani do wykonania dodatkowych ćwiczeń (np. podczas zajęć wyrównawczych lub w ramach specjalnie premiowanej pracy domowej), doskonalących sprawności językowe czy manualne, takie jak umiejętność pisania po śladzie.

 
 EA1_s_32_Arkusz3.jpg    EA1_s_38_Arkusz5.jpg
 English Adventure 1, Folder nauczyciela
 
 FT1_karty_AB_s77.jpg   Warto również zachęcać uczniów zdolnych, szybko kończących pracę do podejmowania dodatkowych wyzwań, jak np. tworzenie własnych słowniczków obrazkowych (doskonale nadają się do tego, wykorzystane już do różnorodnych gier i zabaw, karty obrazkowe, często dołączane do podręczników).
   FT_1_35_cw7_w2.jpg
 Footprints 1, podręcznik
 
Poznanie lub utrwalenie treści językowych poprzez indywidualne działanie

Ponieważ dzieci poznają świat poprzez własne doświadczenie, wszelkiego rodzaju aktywności, które mają na celu pobudzenie ucznia do działania, są nieodzownym elementem, zmierzającym do autonomizowania uczniów oraz do indywidualizowania procesu nauczania. Praktyczne zadania, które mogą być podsumowaniem cyklu lekcji lub kontekstem do wprowadzenia nowego słownictwa czy struktur, pozwolą na wykorzystanie indywidualnego potencjału uczniów.

 
 FT1_cw8_s41.jpg    EA1_s15_cw8.jpg
     
     Stanowią one także ważny element motywujący uczniów do pracy na lekcjach języka. W zmierzającej do harmonijnego rozwoju edukacji wczesnoszkolnej praca plastyczna, projekt czy prosty eksperyment wykonany na lekcji pozwoli np. uczniom słabszym językowo wykazać się w innej dziedzinie, realizowanej tu „poprzez język”.
 
 Zalacznik_11.jpg
 Praca plastyczna ucznia klasy 2, wykonana jako wstęp do cyklu lekcji z podręcznikiem English Adventure 3, pt. „Bugs
 
Indywidualizacja nauki poprzez wdrażanie do rozpoznawania własnych stylów uczenia się

Dziecko w wieku wczesnoszkolnym, uczeń 1, 2 czy 3 klasy szkoły podstawowej, dopiero zaczyna zmagać się z problemem właściwego stosowania bezpośrednich strategii uczenia się. Odrabiając pracę domową, ucząc się wiersza na pamięć, przygotowując do wypowiedzi ustnej zaczyna poznawać możliwości swojego intelektu i spostrzegać zasady, które organizują proces przyswajania wiedzy. Stawiając więc przed uczniami konkretne wymagania, np. zadając zadania domowe, warto rozmawiać o metodach i technikach uczenia się języka.
Kolejne lekcje w podręcznikach do nauki języka dla klas młodszych powinny uwzględniać zasadę multisensorycznego nauczania i uczenia się. Dzięki niej dzieci mają okazję słuchać opowiadanych historyjek magnetofon.jpg, śpiewać nutki.jpg, grać w gry z kolegami kostki.jpg , wykonywać prace, w których „opowiadają” o sobie buzka.jpg, realizować się plastycznie praca_plastyczna.jpgczy angażować w naukę całe swoje ciało bebenek.jpg.
    Omawiając poszczególne, wykonywane w trakcie lekcji ćwiczenia językowe warto stwarzać sytuacje, w których uczniowie będą mieli okazję dokonać pierwszej charakterystyki siebie jako osoby uczącej się języków: określić, czy są wzrokowcami, słuchowcami czy kinestetykami. Uświadomieni, w jaki sposób najlepiej, najefektywniej (i najprzyjemniej) uczą się treści językowych, uczniowie z większym zaangażowaniem pracują podczas lekcji.
 
 FT1_s4.jpg    FT1_s5.jpg
 Footprints 1, podręcznik
 
Rola samooceny w procesie indywidualizacji uczenia się języka

Umiejętność samooceny, dostrzegania własnych sukcesów oraz błędów i niedociągnięć, a także refleksja dotycząca własnego zaangażowania w naukę są istotnym krokiem uczącego się w stronę własnej autonomii. W zindywidualizowanym nauczaniu języków obcych zadaniem nauczyciela jest przygotowywanie uczniów do samooceny. Lekcje powinny kończyć się refleksją dotyczącą ich treści oraz wspólnym zastanowieniem się nad zdobytą przez uczniów wiedzą i nowymi umiejętnościami: Czego nauczyliście się na ostatnich lekcjach? Jakie poznaliście nowe słowa? Co nowego potraficie? (Liczyć do 20, zadać pytanie o kolor jakiegoś przedmiotu, opowiedzieć o swojej rodzinie itd.).

W zeszytach ćwiczeń w kursie Footprints na końcu każdego rozdziału uczniowie oceniają swoje postępy i pracę na lekcjach. Kurs English Adventure przewiduje pracę z kartami samooceny, w których uczeń ocenia rozwój swoich umiejętności w ramach każdej ze sprawności językowych. Pozwala to każdemu z uczących się na diagnozę własnych postępów oraz mobilizację do pracy nad osiąganiem coraz lepszych wyników.

 
 karta_samooceny.jpg
 English Adventure 1, książka nauczyciela
 
Podsumowanie

Nowa sytuacja dydaktyczna przed jaką staną nauczyciele i uczniowie w nowym roku szkolnym nie zmieni zasadniczo ani zakresu treści nauczania języka w klasach młodszych ani proponowanych metod i technik nauczania. Wychodząc jednak naprzeciw zróżnicowanym potrzebom uczniów, wymusi na pewno większą indywidualizację nauczania oraz postawi przed kształceniem językowym nowe cele – zmierzające do harmonijnego i zrównoważonego rozwoju uczniów. Wyposażeni w dobre materiały edukacyjne i wspierani metodycznie nauczyciele uczący w klasach młodszych mają okazję do podjęcia nowych wyzwań, które przyniosą im satysfakcję a uczniom umożliwią efektywną pracę nad wzbogacaniem wiedzy i rozwijaniem umiejętności nie tylko językowych.